Strona głównaStrona głównaseparatorBlogseparatorPraktyki z kryminologii i kryminalistyki: chcesz badać przestępczość, a kończysz w archiwum urzędu gminy?

Praktyki z kryminologii i kryminalistyki: chcesz badać przestępczość, a kończysz w archiwum urzędu gminy?

Kryminologia, kryminalistyka, bezpieczeństwo wewnętrzne – kierunki z rosnącą popularnością i malejącą liczbą wartościowych miejsc praktyk. Jak to możliwe?

 

Teoria kontra rzeczywistość

Studia na kierunkach związanych z bezpieczeństwem wewnętrznym, kryminologią czy kryminalistyką od lat cieszą się dużym zainteresowaniem wśród młodych ludzi. Fascynacja profilowaniem kryminalnym, analizą śladów kryminalistycznych czy prewencją kryminalną przyciąga tysiące studentów na uczelnie wyższe w całej Polsce. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy nadchodzi czas praktyk studenckich – czyli ten moment, w którym wiedza zdobyta na wykładach powinna korelować z realnym funkcjonowaniem instytucji bezpieczeństwa państwa.

I właśnie tu zaczyna się poważny problem.

Student kryminologii marzy o praktykach w Centralnym Laboratorium Kryminalistycznym Policji, przy wydziale dochodzeniowo-śledczym komendy miejskiej albo w jednostce Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Student bezpieczeństwa wewnętrznego widzi siebie w Straży Granicznej, Służbie Więziennej albo w strukturach zarządzania kryzysowego. Tymczasem rzeczywistość okazuje się znacznie bardziej prozaiczna – i frustrująca.

 

Dlaczego służby zamykają drzwi przed studentami?

Instytucje takie jak Policja, ABW, CBA, Żandarmeria Wojskowa czy Służba Więzienna operują w środowisku, w którym kluczową rolę odgrywa bezpieczeństwo informacji i ochrona danych osobowych. Dostęp do akt postępowań przygotowawczych, materiałów operacyjnych czy systemów informatycznych rejestrujących dane o osobach podejrzanych jest prawnie ograniczony i podlega ścisłej kontroli. Student – nawet najlepiej zmotywowany i rokujący – z definicji nie posiada uprawnień, które umożliwiałyby mu zetknięcie się z tego rodzaju materiałami.

Do tego dochodzą wymogi formalne: wiele stanowisk w strukturach bezpieczeństwa wewnętrznego wymaga pozytywnie zakończonego postępowania sprawdzającego, dostępu do informacji niejawnych lub po prostu – statusu funkcjonariusza. Bez munduru i legitymacji służbowej nie wchodzi się do laboratorium kryminalistycznego ani na odprawę operacyjną.

Kolejna bariera to procedury biurokratyczne. Nawiązanie współpracy pomiędzy uczelnią a np. Komendą Główną Policji wymaga podpisania stosownych porozumień, uzyskania zgody na poziomie ministerialnym lub co najmniej komendanta głównego, a następnie ustalenia szczegółowych ram takiej współpracy. To proces długi, żmudny i – niestety – często kończący się odmową lub zawieszeniem negocjacji.

 

Kto na tym traci?

Przede wszystkim traci student. Zamiast obserwować rzeczywistą pracę technika kryminalistyki na miejscu zdarzenia, kończy praktyki w urzędzie gminy, wypisując pisma administracyjne. Zamiast uczestniczyć w symulacjach zarządzania kryzysowego przy boku doświadczonych oficerów, archiwizuje dokumenty w wydziale bezpieczeństwa starostwa powiatowego. To nie jest bezwartościowe doświadczenie – ale to też zdecydowanie nie jest to, po co ktoś wybrał studia z kryminalistyki czy bezpieczeństwa wewnętrznego.

Traci również rynek pracy. Absolwenci kierunków bezpieczeństwa pozbawieni praktycznych doświadczeń zgromadzonych jeszcze w trakcie studiów wchodzą na rynek z dyplomem i... teorią. Tymczasem rekruterzy w służbach mundurowych coraz częściej wskazują, że liczy się nie tylko zaliczony test wiedzy, ale też realne rozumienie procedur, kultury organizacyjnej i specyfiki pracy operacyjnej. Tego nie da się nauczyć z podręcznika.

 

Wyjątki od reguły – i co z nich wynika

Nie jest tak, że współpraca między uczelniami a instytucjami bezpieczeństwa jest absolutnie niemożliwa. Istnieją uczelnie – przede wszystkim Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie, uczelnie wojskowe czy niektóre wydziały bezpieczeństwa na Akademii Marynarki Wojennej – które posiadają formalne porozumienia ze służbami, umożliwiające studentom odbycie wartościowych, sprofilowanych praktyk zawodowych.

Zdarzają się również indywidualne przypadki, gdy student z własnej inicjatywy, dzięki kontaktom lub wyjątkowemu zaangażowaniu, trafia np. do wydziału prewencji Policji, do Prokuratury na obserwację czynności procesowych czy do jednostki Straży Granicznej zajmującej się przestępczością transgraniczną. Takie przypadki pokazują, że system może działać – ale nie działa systemowo.

 

Biuro detektywistyczne – niedoceniana alternatywa

W sytuacji, gdy drzwi do służb mundurowych pozostają zamknięte, warto spojrzeć na sektor, który rzadko pojawia się w rozmowach o praktykach studenckich, a który oferuje zaskakująco dużo realnych doświadczeń: prywatne biura detektywistyczne.

Detektyw w Polsce to zawód regulowany – wymaga licencji wydawanej przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, a jego zakres działania obejmuje m.in. zbieranie informacji w sprawach cywilnych i gospodarczych, dokumentowanie nieuczciwości pracowniczej, obserwację i inwigilację w ramach prawa, analizę wiarygodności kontrahentów czy wsparcie stron w postępowaniach sądowych. To obszar, który z kryminologicznego punktu widzenia jest niezwykle bogaty – i znacznie bardziej dostępny dla studenta niż struktury państwowe.

Praktyki w licencjonowanym biurze detektywistycznym mogą zapewnić studentom kryminologii i bezpieczeństwa wewnętrznego kontakt z:

Co więcej, doświadczenie zdobyte w biurze detektywistycznym bywa realnie doceniane przez służby i pracodawców sektorowych – jako dowód na to, że kandydat potrafi działać w warunkach niepewności informacyjnej, zachowuje dyskrecję i rozumie specyfikę pracy operacyjno-śledczej. W wielu krajach Europy Zachodniej ścieżka: studia kryminologiczne → praktyki detektywistyczne → służby lub wymiar sprawiedliwości jest wręcz standardem kariery.

 

Co można zrobić?

Rozwiązaniem nie jest wyłącznie nacisk na służby, by „otworzyły się" na studentów. Chodzi o stworzenie strukturalnych ścieżek współpracy – podobnych do tych, które od lat funkcjonują np. w Niemczech czy Francji, gdzie studia kryminologiczne na poziomie licencjatu są ściśle powiązane z instytucjami wymiaru sprawiedliwości i organami ścigania, a praktyki odbywane są w ramach regulowanych programów mentoringowych.

Na poziomie krajowym warto rozważyć:

  • Tworzenie programów patronackich – konkretne komendy, prokuratury, zakłady karne obejmują patronat nad wybranymi kierunkami studiów i deklarują określoną liczbę miejsc praktyk rocznie.
  • Symulacyjne centra kryminalistyczne na uczelniach, wyposażone we współpracy ze służbami – nie jako substytut, ale jako pierwsze przybliżenie realiów zawodowych.
  • Obowiązkowe staże podyplomowe dla absolwentów, chcących ubiegać się o przyjęcie do służb – jako formalny etap rekrutacji, a nie luźna inicjatywa studenta.

 

Podsumowanie


Kryminologia, kryminalistyka i bezpieczeństwo wewnętrzne to kierunki, które mają sens tylko wtedy, gdy kształcenie idzie w parze z praktyką. Tymczasem bariery formalne, wymogi dotyczące dostępu do informacji niejawnych oraz brak systemowych rozwiązań w zakresie praktyk studenckich sprawiają, że wielu absolwentów kończy studia ze świetną znajomością teorii – i minimalnym doświadczeniem w realnym środowisku pracy.

Dopóki system nie zmieni się na poziomie strukturalnym, warto korzystać z dostępnych alternatyw. Licencjonowane biuro detektywistyczne to nie kompromis – to pełnoprawne środowisko zawodowe, w którym student kryminologii może zdobyć wiedzę operacyjną, rozwinąć umiejętności analityczne i zbudować fundament pod dalszą karierę w służbach lub wymiarze sprawiedliwości. Czasem droga do munduru wiedzie przez cywilne biuro z lupą w logo – i nie ma w tym nic złego.

Artykuł powstał z myślą o studentach kierunków bezpieczeństwa, kryminologii i kryminalistyki oraz o osobach planujących karierę w służbach mundurowych i organach ścigania.